2 лістапада – Дзень памяці
Каціцца кудысьці няспыннае кола часу. Сапраўды, больш агульнага чалавецтва мае ў мінулым. Сённяшні дзень — гэта клопаты, у будучыні, як заўжды, лёс непрадказальны, і толькі з тым, што адбывалася раней, са справамі продкаў чалавек здаўна параўноўваў сваё існаванне. Памяць існуе як непагасны зніч жыццёвых дарог. «Дзяды» — зварот да тых, хто жыў, араў, працаваў і пакінуў назапашанае нашчадкам.
Родныя прасторы – гэта не штучная светабудова, і лістападаўскі сум развейваецца думкамі аб спрадвечнай сувязі паміж тым, што было, здзяйсняецца і абавязкова адродзіцца. Набліжаецца час восеньскіх Дзядоў, беларускіх Асянін. У іх спалучыліся народныя традыцыі і рэлігійныя абрады. Амаль разам ідуць каталіцкія Свята ўсіх святых, Дзень задушны (1, 2 лістапада), праваслаўная Дзмітраўская бацькоўская субота (сёлета 6 лістапада).
Памінанне спачылых ёсць справа любові і хрысціянскага абавязку. Наша малітва – за тых, хто адышоў у нябыт з надзеяй на ўваскрэсенне, і за ўсіх, хто адшукаў спакой, уз’яднаўшыся з вечнасцю.
Між тым Дзяды набываюць надканфесійныя рысы, якія сімвалізуюць еднасць народа Бацькаўшчыны на сваім гістарычным руху, даюць адчуванне адказнасці перад мінулым і будучым. Нішто іншае так не аб’ядноўвае нас, як памяць продкаў. Нездарма людзі параўноўваюць радавод з дрэвам, а сваіх дзядоў – з каранямі. «Каб гэтаму роду не было пераводу», – абавязкова жадаюць на вяселлях і хрэсьбінах. Беларусы лічаць прыналежнасць да роду і радзімы неад’емнай часткай самаідэнтычнасці. Гэта адчуваецца нават у самім вымаўленні беларускіх слоў, што адлюстроўваюць працяг жыцця: ураджай, нараджаць, народзіны, радзіны, адраджэнне. Падлічана, што калі ў цэнтры ўмоўнай сферы з дзесяццю арбітамі размясціць бацьку і маці, то ад іх да крайняй рысы атрымаем больш за тысячу родзічаў. Сваіх блізкіх мы яшчэ ведаем, а вось імёны і лёсы шматлікіх прадзедаў забылі. Аднак усе яны жылі на зямлі, працавалі і дзетак нараджалі. Гэты ланцужок цягнецца за намі спрадвеку. Мы дапаўняем яго ўласнымі набыткамі. І чым глыбей спасцігаем Сусвет, тым больш упэўнена ўсведамляем, што аб’ядноўваюць нас не фізічныя рэчы, а духоўныя каштоўнасці – сумленне, каханне, павага, памяць…
Адроджаныя восеньскія Дзяды вось ужо якое дзесяцігоддзе крочаць па Беларусі. Яны нябачна завітаюць туды, дзе жыве ўспамін пра плённыя справы продкаў, шануюцца іх лепшыя якасці і памкненні. Знайдзіце час, каб зазірнуць у стары сямейны альбом, расказаць малодшым у доме аб дзядах-прадзедах, прыйсці ў храм і на могілкі памаліцца і паставіць памінальныя свечкі. А вяртаючыся, спадзявацца, што сцяжынка і да вашай магілы ў забыцці не збуцвее, дакрануцца і да яе жывыя нашчадкі. І так з года ў год, з века ў век. Я іду. Над маёй зямлёй ужо трывожны надвячорак. Для кагосьці – заход жыцця, каму – пачатак. Далягляд засцілае цемра, гойдае лісцем здарожаны вецер. Мой шлях да дзедавых крыжоў.
Ігнат ЗАХАРАЎ